Пак ю. Н., Пак д. Ю. Болонский процесс и концептуальные аспекты обеспечения


с. 1
РЕЗЮМЕ


УДК 330.341. ПАК Ю.Н., ПАК Д.Ю. Болонский процесс и концептуальные аспекты обеспечения качества высшего образования.

В концептуальном плане обозначена проблема обеспечения качества в современной высшей школе. Проблема актуализируется в условиях глобализации и массовости высшего образования. Рассматриваются различные подходы к проблеме обеспечения качества образования в русле Болонских преобразований. Обсуждается роль внутривузовской системы менеджмента качества в решении задач повышения качества образовательных услуг. Анализируются причины невысокого уровня качества образования и предложены меры для повышения качества преподавательского труда. Рассмотрено многообразие академических подходов к проблеме качества образования исходя из смыслового разнообразия понятия «культура качества». Даны рекомендации о необходимости поиска инновационных подходов в обеспечении качества преподавания.

ӘОЖ 330.341. ПАК Ю.Н., ПАК Д.Ю. Болон процесі және жоғары білім беру сапасын қамтамасыз етудің тұжырымдама­лық аспектілері.

Тұжырымдамалық тұрғыда қазіргі заманғы жоғары мектепте сапаны қамтамасыз ету проблемасы белгіленген. Проблема жаһан­дандыру және жоғары білімнің бұқарашыл­дығы жағдайларында маңызды болады. Болон өзгерістері арнасында білім беру сапасын қамтамасыз ету проблемасына әр түрлі амалдар қарастырылады. Білім беру қызметтерінің сапасын арттыру міндеттерін шешуде ЖОО ішіндегі сапа менеджменті жүйесінің ролі тал­қыланады. Білім беру сапасы деңгейінің жоғары емес болу себептері талданады және оқытушылар еңбегінің сапасын арттыру үшін шаралар ұсынылған. «Сапа мәдениеті» ұғы­мының мағыналық алуан түрлігінен алғанда білім беру сапасының проблемасына акаде­миялық амалдардың көп түрлілігі қарастыр­ылған. Оқытушының сапасын қамтамасыз етуде инновациялық амалдарды іздеу қажеттілігі туралы ұсыныстар берілген.

UDC 330.341. PAK Yu.N., PAK D.Yu. Bologna Process and Conceptual Aspects of Higher Education Quality Provision.

In the conceptual plan there is shown the problem of quality provision in modern higher school. The problem is actualized in the conditions of globalization and mass character of higher education. There are considered different approaches to the problem of quality provision in the frames of the Bologna reforms. There is discussed the role of inter-university system of quality management in solving the problems of educational services quality. There are analyzed the reasons of education low level and suggested measures for increasing teachers’ work quality. There is considered a variety of academic approaches to solving the problem of education quality starting from the meaning diversity of the concept “quality culture”. There are given recommendations of the necessity to search innovation approaches to teaching quality provision.

УДК 669.053. МАНЖУРИН И.П., СИДОРИНА Е.А., ЛУКЬЯНОВ А.Ю. Методика расчета основных параметров барабанного смесителя.

Барабанный смеситель непрерывного действия предназначен для подготовки шихты при производстве агломерата и окатышей. Указанная продукция аглофабрик является многокомпонентной. Ее качество зависит от равномерного распределения составляющих между собой. Это достигается при перемешивании составляющих в смесителях различной конструкции. В отличие от смесителей периодического действия барабанный смеситель непрерывного действия легко встраивается в автоматические линии для подготовки шихты для производства агломерата и окатышей. В статье изложена методика расчета основных параметров барабанного смесителя. Приведенная методика расчета может быть использована студентами специальностей 5В070900, 5В071000 при курсовом и дипломном проектировании.

ӘОЖ 669.053. МАНЖУРИН И.П., СИДОРИНА Е.А., ЛУКЬЯНОВ А.Ю. барабан араластыр­ғышының негізгі параметрлерін есептеу әдістемесі.

Үздіксіз әрекетті барабан араластырғышы аг­ломерат пен шекемтастарды өндіру кезінде шихтаны дайындауға арналған. Аглофабри­калардың аталған өнімі көп бөлікті болып табылады. Оның сапасы өз араларындағы құраушылардың бірқалыпты бөлінуіне байланысты болады. Оған конструкциясы әр түрлі араластырғыштардағы құраушыларды ара­ластырғанда қол жеткізіледі. Периодтық әре­кетті араластырғыштардан ерекшелігінде үз­діксіз әрекетті барабан араластырғышы агломерат пен шекемтастарды өндіру үшін шихтаны дайындауға арналған автоматтық же­лілерге оңай кірістіріледі. Мақалада барабан араластырғышының негізгі параметрлерін есептеу әдістемесі баяндалған. Келтірілген есептеу әдістемесін 5В070900, 5В071000 ма­мандықтарының студенттері курстық және дипломдық жобалау кезінде пайдалануы мүмкін.

UDC 669.053. МАNZHURIN I.P., SIDORINA Ye.A., LUKYANOV A.Yu. Меthodology of Calculating Drum Mixer Main Parameters.

Continuous drum mixer is designed for preparing charge in producing agglomerate and pellets. This production of agglofactory is multi-component. Its quality depends on regular distribution of the components. This is achieved by mixing the components in different versions of mixers. As opposed to batch mixers, the continuous drum mixer can be easily built I automatic lines for charge preparing to produce agglomerate and pellets. In the article there is presented the methodology of calculating drum mixer the basic parameters. The methodology presented can be used by the students of specialties 5В070900, 5В071000 in the yearly and diploma designing.

УДК 669.018.298(574.3). РАХИМОВА У.А., АБЫЛКАЛЫКОВА Р.Б., КВЕГЛИС Л.И., НОСКОВ Ф.М., КУЗНЕЦОВА Е.М., КАЗАНЦЕВА В.В. Увеличение объема при динамическом нагружении закаленных образцов сплава 110 Г13Л.а

Работа посвящена исследованию структуры межзеренных границ стали 110 Г13Л. В данной стали обнаружено увеличение объема при динамическом нагружении закаленных на аустенит образцов. Под действием механического удара в массивных образцах системы Fe-Mn могут происходить механохимические реакции. Точно такие же реакции происходят и в пленочных образцах. Продуктами реакции могут быть как мартенсит деформации, так и квазикристаллические фазы. Эффекты увеличения параметра решетки аустенита до 3,62 Å и аномального уменьшения параметра решетки мартенсита деформации подтверждают гипотезу о зарождении квазикристаллических кластеров в процессе ударной нагрузки. Наблюдение дефектной межзеренной границы показывает наличие не только структуры Франка-Каспера, но и включений мартенситной и карбидной фаз.

ӘОЖ 669.018.298(574.3). РАҚЫМОВА У.А., ӘБІЛҚАЛЫҚОВА Р.Б., КВЕГЛИС Л.И., НОСКОВ Ф.М., КУЗНЕЦОВА Е.М., КАЗАНЦЕВА В.В. 110 Г13Л қорытпасының шынықтырылған үлгілерін динамикалық жүктеу кезінде көлемнің ұлғаюы.а

Жұмыс 110 Г13Л болатының түйіршік аралық шекараларының құрылымын зерттеуге ар­налған. Берілген болатта аустенитке шынық­тырылған үлгілерді динамикалық жүктеу ке­зінде көлемнің ұлғаюы байқалған. Fe-Mn жүйесінің массивті үлгілерінде механикалық соққының әсерінен механика-химиялық реакциялар болуы мүмкін. тура осындай реакция­лар қабыршықты үлгілерде де болады. реакция өнімдері деформация мартенситі де, ква­зикристалл фазалар да болуы мүмкін. аустенит торы параметрінің 3,62 Å дейін ұлғаю жә­не деформация мартенситінің торы параме­трінің аномальды азаю әсерлері соққылық жүктеу процесінде квазикристалл кластер­лердің туындауы туралы гипотезаны растайды. Ақаулы түйіршік аралық шекараны бай­қау Франк-Каспер құрылымының ғана емес, сонымен бірге мартенситті және карбидті фазалар кірмелерінің бар болуын көрсетеді.

UDC 669.018.298(574.3). RAKHIMOVA U.A., ABYLKALYKOVA R.B., KVEGLIS L.I., NOSKOV F.M., KUZNETSOVA Ye.M., KAZANTSEVA V.V. Increasing Volume with Dynamic Loading Hardened Samples of Alloy 110 G13L.а

There is studied the structure of intregrain boundaries of steel 110 G13L. In the steel there has been revealed volume increase with dynamic loading of hardened for austenite samples. Under the action of a mechanical impact in the massive samples of Fe-Mn system there can take place mechanic-and-chemical reactions. The same reactions take place in the film samples. The products of the reaction can be both deformation martensite and quasi-crystal phases. The effects of increasing the austenite lattice parameter up to 3,62 Å and abnormal decreasing deformation martensite lattice parameter prove the supposition of appearing quasi-crystal clusters in the process of impact loading. The observing of the defect intergrain boundary shows the presence of both Franc-Casper structure and martensite and carbide phases inclusions.

УДК 669.168. БАЙСАНОВ А.С. Результаты исследований по вовлечению в ферросплавный передел железомарганцевых руд Казахстана.

Рассмотрена проблема комплексного использования железомарганцевых руд Центрального Казахстана и газовых углей Шубаркольского месторождения. Приведены результаты термодинамически-диаграммного анализа системы Fe-Mn-C-O и ее частных подсистем при температурах 550, 750, 950 и 1150 ˚С, позволившие выделить оптимальные фазовые области применительно к обжигмагнитным технологиям разделения железа и марганца. Дифференциально-термическим методом исследованы фазовые превращения в чисто железомарганцевых, марганцевых и железных рудах и их смесях с шубаркольским углем. В результате установлено, что железомарганцевая руда активно взаимодействует с шубаркольским углем при температурах 300-400 ºС с сильным экзотермическим эффектом. На основе полученных теоретических и практических данных становится как технологически, так и экономически реальным создание новых производств по переработке железомарганцевых руд с различным минералогическим и химическим составом.

ӘОЖ 669.168. БАЙСАНОВ А.С. Қазақстан­ның темір-марганец рудаларын ферро­қорытпалы қайта балқытуға қатыстыру бойынша зерттеулер нәтижелері.

Орталық Қазақстанның темір-марганец рудаларын және Шұбаркөл кен орнының газды көмірін кешенді пайдалану проблемасы қа­растырылған. Fe-Mn-C-O жүйесін және темір мен марганецті бөлудің магниттік-күйдіру технологияларына қатысты оңтайлы фазалық облыстарды ерекшелеуге мүмкіндік берген, температуралар 550, 750, 950 және 1150 ˚С болғандағы оның жеке қосалқы жүйелерін термодинамика-диаграммалық талдау нәти­желері келтірілген. Таза темір-марганец, мар­ганец және темір рудаларындағы және олар­дың шұбаркөл көмірі бар қоспаларындағы фазалық өзгерістер дифференциалдық-тер­миялық әдіспен зерттелген. Нәтижесінде те­мір-марганец рудасының күшті экзотермия­лық әсермен 300-400 ºС температурада шұ­баркөл көмірімен белсенді өзара әрекетте­седі. Алынған теориялық және практикалық деректер негізінде әр түрлі минералогиялық және химиялық құрамы бар темір-марганец рудаларын қайта өңдеу бойынша жаңа өн­дірістерді құру технологиялық та, экономи­калық тұрғыда да жүзеге асатын болады.

UDC 669.168. BAISANOV А.S. Results of Studying Iron-Manganese Ores of Kazakhstan Involving in Ferroalloy Processing.

There is considered the problem of complex using iron-manganese ores of Central Kazakhstan and gas coals of Shubarkol deposit. There are presented the results of thermo-dynamic-diagram analysis of Fe-Mn-C-O system and its private subsystems at the temperatures 550, 750, 950 и 1150 ˚С, which permitted to separate optimal phase areas in respect to burning-magnetic technologies of separating iron and manganese. By differential-thermal method there were studied phase transformations in pure iron-manganese, manganese and iron ores and their mixtures with Shubarkol coals. As a result there was established that iron-manganese mixture interacts actively with Shubarkol coal at the temperature 300-400 ºС with a strong exothermal effect. Based on the theoretical and practical data obtained there becomes both technologically and economically real to form new productions for iron-manganese ores processing with different mineralogical and chemical composition.

УДК 621.771.23. ИЛЬКУН В.И., М.И. СИТКИН. Исследование характера и причин выхода из строя подшипников качения рабочих валков клетей чистовой группы НШС-1700.

Исследован характер износа подшипников опор рабочих валков чистовой группы клетей НШС-1700 ЛПЦ-1 АО «АрселорМиттал Темиртау». Изучены причины, приводящие к снижению долговечности. На основании обработки статистических данных определен закон распределения отказов. Рассчитаны показатели надежности подшипников. Установлены причины перекосов рабочих валков. Сделан вывод об аварийном характере выхода подшипников из строя. Рекомендован дифференцированный переход к изучению долговечности подшипников рабочих валков клетей № 6 и 8, № 7 и № 9-12.

ӘОЖ 621.771.23. ИЛЬКУН В.И., М.И. СИТКИН. НШС-1700 таза тобы клетьтерінің жұ­мыстың пішім біліктерінің домалау мойынтіректерінің істен шығу сипаты мен себептерін зерттеу.

«АрселорМиттал Темиртау» АҚ ЛПЦ-1 НШС-1700 клетьтерінің таза тобының жұмыстық пішім біліктері тіректерінің тозу сипаты зерт­телген. Ұзақ мерзімділіктің азаюына әкелетін себептер зерделенген. Статистикалық дерек­терді өңдеу негізінде істен шығуды үлестіру заңы анықталған. Мойынтіректердің сенім­ділігі көрсеткіштері есептелген. Жұмыстық пішім біліктердің қисаю себептері анықтал­ған. Мойынтіректердің істен шығуының апат­тық сипаты туралы тұжырым жасалған. № 6 және 8, № 7 және № 9-12 клетьтердің жұ­мыстық пішім біліктері мойынтіректерінің ұзақ мерзімділігін зерделеуге дифферен­циалдық өту ұсынылған.

UDC 621.771.23. ILKUN V.I., SITKIN M.I. Studying Character and Reasons of Failing Frictionless Bearing of Working Roll in Finishing Group Stands NShS- 1700.

There has been studied the character of wear of the finishing group stands working rolls NShS-1700 of LRC 1 JSC “ArcelorMittal Temirtau”. Based on the processing of statistical data there has been defined the law of failures distribution. There have been calculated the indices of bearings reliability, established the reasons of working rolls warping. There has been made a conclusion of the emergency character of bearings failures, recommended differentiated transfer to studying the working rolls durability of stands № 6 and 8, № 7 and № 9-12.

УДК 621.7÷669.14. ИСАГУЛОВ А.З., КУЛИКОВ В.Ю., ЩЕРБАКОВА Е.П., ТУСУПБЕКОВА А.С. Современные конструкции литейных ковшей.

Рассмотрены современное состояние литейных ковшей, классификация ковшей по конструкции и разливке. Широкое распространение получили сталеразливочные ковши, имеющие форму усеченного конуса с большим основанием вверху, описание которых приводится в статье. При плавке металла и его выпуске в ковш шлак неизбежно попадает в ковш. В дальнейшем возникает опасность его попадания в литейную форму со струей металла. Авторы предлагают использовать свободно плавающую на поверхности жидкого металла разделительную перегородку, которая вместе с наклоном ковша меняет свое положение, позволяя полностью вылить металл. Таким образом, появляется возможность полного истечения металла из ковша и недопущение попадания шлака в струю металла.

ӘОЖ 621.7÷669.14. ИСАҒҰЛОВ А.З., КУЛИКОВ В.Ю., ЩЕРБАКОВА Е.П., ТҮСІПБЕКОВА А.С. Құю шөміштерінің қазіргі заманғы конструкциялары.

Құю шөміштерінің қазіргі заманғы күйі, шө­міштерді конструкциясы және құйылуы бойынша жіктеу қарастырылған. Мақалада сипаттамасы келтірілген, жоғарыда үлкен негізі бар кесілген конус пішіні бар болат құю шөміштері кеңінен таралды. Металды бал­қытқанда және оны шөмішке ағызғанда қож шарасыз шөмішке түседі. Әрі қарай оның металл ағынымен құю қалыбына түсу қаупі пайда болады. Авторлар сұйық металл бетін­дегі еркін қалқып жүрген бөлгіш қалқаны пайдалануды ұсынады, ол металды толығы­мен құюға мүмкіндік беріп, шөміштің көлбеу­летілуіне қарай, өзінің қалпын өзгертеді. Сөй­тіп, металдың шөміштен толығымен ағып ке­ту және қождың металл ағыншасына түсуіне жол бермеу мүмкіндігі пайда болады.

UDC 621.7÷669.14. ISAGULOV A.Z., KULIKOV V.Yu., SHCHERBAKOVA Ye.P., TUSUPBEKOVA A.S. Modern Structures of Foundry Ladle.

There has been considered the condition of foundry ladle, classification of ladles by structure and pouring. There are widely used steel-pouring ladles having the form of the truncated cone with the larger base on top, whose description is given in the article. When melting a metal and its letting to the ladle the slag enters the ladle inevitable. Then there occurs the danger of its entering the mould with the metal flow. The authors suggest to use freely floating on the liquid metal surface division wall which changes its position with the ladle tilt and lets the metal be poured out completely. Thus, there occurs the possibility for the metal to leave the ladle completely and the slag doesn’t enter the metal flow.

УДК 621-181.4. ИСАГУЛОВ А.З., ШАРАЯ О.А., КУЛИКОВ В.Ю., ЩЕРБАКОВА Е.П., БАЙДАУЛЕТОВА И.В. Современное состояние вопроса в области кремнийсодержащих наноматериалов.

В настоящее время интерес к исследованию кремния возобновился в связи с развитием нанотехнологий. Ведутся работы по созданию многослойных структур и материалов спинтроники на основе кремния. В связи с этим возникает необходимость разработки метода получения высококачественных кремниевых пленок. Лазерно-плазменное напыление (ЛПН) позволяет получать эпитаксиальные тонкие пленки. Недостатком данного метода является процесс образования капель при напылении пленки. Одним из способов устранения капель является схема скрещенных пучков. Известно, что на свойства получаемой пленки (тип кристаллической структуры, размер кристаллов, адгезия, эпитаксия и др.) существенное воздействие оказывает энергия частиц факела. Поэтому важной характеристикой процесса лазерно-плазменного напыления является контроль и управление энергетическим спектром факела.

ӘОЖ 621-181.4. ИСАҒҰЛОВ А.З., ШАРАЯ О.А., КУЛИКОВ В.Ю., ЩЕРБАКОВА Е.П., БАЙДАУЛЕТОВА И.В. Құрамында кремний бар на­номатериалдар саласындағы мәселенің қазіргі күйі.

Қазіргі уақытта нанотехнологиялардың дамуына байланысты кремнийді зерттеуге қы­зығушылық қайта басталды. Кремний негізін­де спинтрониканың көп қабатты құрылым­дары мен материалдарын жасау бойынша жұмыстар жүргізіліп жатыр. Осыған байланысты жоғары сапалы кремнийлі қабыршықтар­ды алу әдісін әзірлеу қажеттілігі пайда болады. Лазерлі-плазмалы тозаңдату (ЛПТ) эпитаксиальды жұқа қабыршықтарды алуға мүм­кіндік береді. Қабыршықты тозаңдату кезінде тамшылардың түзілу процесі берілген әдістің кемшілігі болып табылады. Тамшыларды жою тәсілдерінің бірі тоғысқан шоғырлар сұлбасы болып табылады. Алынатын қабыршықтың қасиеттеріне (кристалл құрылым типі, кристалдар өлшемі, адгезия, эпитаксия және т.б.) алау бөлшектері энергиясының елеулі әсер ететіні белгілі. Сондықтан лазерлі-плаз­малы тозаңдату процесінің маңызды сипаттамасы алаудың энергетикалық спектрін ба­қылау және басқару болып табылады.

UDC 621-181.4. ISAGULOV A.Z., SHARAYA O.А., KULIKOV V.Yu., SHCHERBAKOVA Ye.P., BAIDAULETOVA I.V. Modern State of Issue in the Field of Silicon-Containing Nanomaterials.

At present the interest to studying silicon has been renewed in connection with developing nanotechnologies. There are being carried out works to develop multilayer structures and spintronic materials based on silicon. In this connection there arises the necessity to develop a method of obtaining high-quality silicon films. Laser-plasma spraying (LPS) permits to obtain epitaxial thin films. This method disadvantage is the process of forming drops whet spraying the film. One of the method of the drops eliminating is the scheme of crossed beams. The properties of the film obtained are known to be effected by the torch particles energy. That’s why an important characteristic of the laser-plasma process of spraying is controlling the torch energy spectrum.

УДК 621.784.4. ЖЕТЕСОВА Г.С., МУРАВЬЕВ О.П., МУРАВЬЕВА Ю.О. Конструктивные особенности инструментов для обработки деталей роликами.

Рассмотрены конструктивные особенности инструментов для обработки деталей ППД – роликами. Сформулированы положения, которые рекомендуется применять при создании прогрессивного и совершенствовании существующего инструмента для ППД. Рассмотрена классификация инструментов для раскатывания и обкатывания. Сформулированы требования, которым должен удовлетворять деформирующий инструмент. Рассмотрены три конструктивных решения по способу установки роликов в инструменте. Приведены две схемы настройки роликов на обрабатываемый размер. Установлено, что в условиях серийного, крупносерийного и массового производства наиболее производительными, долговечными и надежными в эксплуатации являются ротационные инструменты.

ӘОЖ 621.784.4. ЖЕТЕСОВА Г.С., МУРАВЬЕВ О.П., МУРАВЬЕВА Ю.О. Тетіктерді шығыр­шықтармен өңдеуге арналған құрал-саймандардың конструкциялық ерек­шеліктері.

Тетіктерді ППД–шығыршықтармен өңдеуге арналған құрал-саймандардың конструк­циялық ерекшеліктері қарастырылған. ППД арналған алдыңғы қатарлы құрал-сайманды жасау және қолданыстағыны жетілдіру кезін­де қолдану ұсынылатын ережелер тұжырым­далған. Жаюға және домалатуға арналған құрал-саймандарды жіктеу қарастырылған. деформациялаушы құрал-сайманды қанағат­тандыруы тиіс болатын талаптар тұжырым­далған. Құрал-сайманда шығыршықтарды орнату тәсілі бойынша үш конструкциялық шешім қарастырылған. Аунақшаларды өңде­летін өлшемге баптаудың екі сұлбасы кел­тірілген. Сериялық, ірі сериялы және жаппай өндіріс жағдайларында ротациялық құрал-саймандар пайдаланылуда аса өнімді, ұзақ мерзімді және сенімді болып табылады.

UDC 621.784.4. ZHETESOVA G.S., MURAVYOV O.P., MURAVYOVA Yu.О. Structural Characteristics of Instruments for Parts Machining with Rollers.

There are considered structural characteristics of instruments for machining parts with rollers. There are formulated the statements that are recommended to be used in developing the advanced and improving the existing instruments. There is considered the classification of instruments for rolling and running, formulated the requirements to be satisfied by the deforming instruments. There exist three structural decisions by the method of mounting the rollers in the instrument. There are presented two schemes of the rollers adjusting for the dimension of machining. It was stated that in the manufacturing conditions rotational instruments are the most productive, durable and operationally reliable.

УДК 621.787.4. ЖЕТЕСОВА Г.С., МУРАВЬЕВ О.П., ТКАЧЕВ А.Н. Взаимосвязь между конструктивно-технологическими параметрами и факторами обработки, физико-механическими явлениями в зоне контакта и показателями качества.

Рассматривается взаимосвязь конструктивно-технологических параметров и факторов обработки и показателями качества при обработке ППД – роликами. Выявлено, что качество поверхности деталей зависит от большого количества технологических факторов обработки. Установлено, что точность обработки в основном зависит от точности предшествующей обработки резанием. Рассмотрены вопросы повышения производительности обработки ППД – роликами. Для систематизации и наглядного представления взаимосвязи конструктивно-технологических параметров обработки и показателей качества при ППД разработана схема. В качестве обобщающего параметра, определяющего заданное качество поверхностного слоя, выбран объем металла, вытесняемого из контактной зоны. Рассмотрены дальнейшие перспективы теоретических исследований процесса поверхностного пластического деформирования.

ӘОЖ 621.787.4. ЖЕТЕСОВА Г.С., МУРАВЬЕВ О.П., ТКАЧЕВ А.Н. конструкциялы-техно­логиялық параметрлер және өңдеу факторлары, түйісу аймағындағы физика-механикалық құбылыстар және сапа көрсеткіштері арасындағы өзара байланыс.

конструкциялы-технологиялық параметрлер­дің және өңдеу факторларының және ППД–шығыршықтармен өңдеу кезіндегі сапаның көрсеткіштерінің өзара байланысы қарас­тырылады. Тетіктер беті сапасының өңдеудің технологиялық факторларының көп санына байланысты болатыны айқындалған. Өңдеу дәлдігінің негізінде өңдеудің алдындағы кесу дәлдігіне байланысты болатыны анықталған. ППД–шығыршықтармен өңдеу өнімділігін арттыру мәселелері қарастырылған. Өңдеудің конструкциялы-технологиялық параметрлер­інің және ППД кезіндегі сапа көрсеткіштерінің өзара байланысын жүйелендіру және көрнек­ті көрсету үшін сұлба әзірленген. Беттік қа­баттың берілген сапасын анықтайтын жалпы­лап қорытушы параметр ретінде түйісу айма­ғынан ығыстырылатын металдың көлемі таң­далған. Беттік илемді деформациялау про­цесін теориялық зерттеудің келешектегі перспективалары қарастырылған.

UDC 621.787.4. ZHETESOVA G.S., MURAVYOV O.P., TKACHYOV A.N. Interconnection Between Structural-Technological Parameters and Machining factors, Physical-Mechanical Phenomena in Contact Zone and Quality Metrics.

There is considered the interconnection of structural-technological parameters and factors of machining and quality metrics when machining with rollers. It was revealed that the parts surface quality depends on a large number of technological factors of machining. It was stated that the accuracy of machining depends mainly on the accuracy of the previous machining by cutting. There are considered the issues of increasing the productivity of machining with the rollers. For systemizing and visual representing the interconnection there has been developed a special scheme. As a generalizing parameter determining the preset quality of the surface, there was selected the volume of metal displaced from the contact zone. There are considered the further prospects of theoretical studies of the surface plastic deformation process.

УДК 621.794.015. ШАРАЯ О.А., КУСЖАНОВА А.А. Влияние химико-термической обработки на износостойкость чугуна.

В настоящее время все более актуальной становится задача разработки металлических материалов для машиностроения, нефтегазовой отрасли с качественно новыми свойствами. Эта задача решается на основе комплексного подхода, объединяющего принципы формирования химического состава материала, затем структуры путем разработки технологических процессов его упрочняющей обработки. Получение упрочненных поверхностных слоев достигается при целенаправленном формировании заданного структурного состояния металла. При этом используется метод химико-термической обработки.

ӘОЖ 621.794.015. ШАРАЯ О.А., КҰСЖАНОВА А.А. Химия-термиялық өңдеудің шойын­ның тозуға төзімділігіне әсері.

Қазіргі уақытта машина жасауға, мұнай-газ саласына арналған сапалы жаңа қасиеттері бар металл материалдарды әзірлеу міндеті аса маңызды болып келеді. Бұл міндет матер­иалдың химиялық құрамын құру принцип­терін біріктіретін кешенді амал, сонан соң оны беріктендіріп өңдеудің технологиялық процестерін әзірлеу жолымен құрылым негі­зінде шешіледі. Металдың берілген құрылым­дық күйін мақсатқа бағытталған түрде құр­ғанда беріктендірілген беттік қабаттарды алуға қол жеткізіледі. Сонымен бірге химия-термиялық өңдеу әдісі пайдаланылады.

UDC 621.794.015. SHARAYA О.А., КUSZHANOVA А.А. Chemical-Thermal Processing Effect on Iron Wear resistance.

At present there becomes urgent the problem of developing metal materials for machine building, oil-and-gas field with qualitatively new properties. This problem is being solved based on the complex approach combining the principles of forming a material chemical composition, then the structure by means of developing technological processes of its hardening. Obtaining hardened surface layers is achieved with purposeful forming the preset structural state of the metal. Besides, there is used the method of chemical-thermal processing.

УДК 669.162.28. ИСАГУЛОВ А.З., СҰЛТАМҰ­РАТ Г.И., ДОСТАЕВА А.А. Возможности использования отходов металлургического производства как сырья многопрофильного назначения.

Рассмотрены ввозможности использования отходов металлургического производства как сырья многопрофильного назначения. Ежегодно во всем мире образуется около 200 млн т доменных отходов, 90 млн т отходов конвертерного производства и 50 млн т отходов дуговых печей. Рост затрат, связанных с выбросом промышленных отходов в отвалы, изменение общественного отношения к проблемам охраны окружающей среды, возможность извлечения ценных побочных продуктов из отходов металлургического производства – это заставляет производителей стали пересмотреть свою обычную практику удаления отходов. Приведены результаты химического состава и микроструктуры полученного сплава из отходов металлургического производства. Зачастую переработка отходов обходится гораздо дешевле, чем удаление их в отвалы.

ӘОЖ 669.162.28. ИСАҒҰЛОВ А.З., СҰЛТАМҰ­РАТ Г.И., ДОСТАЕВА А.А. Көп бейінді та­ғайындалған шикізат ретінде металлургия өндірісінің қалдықтарын пайдалану мүмкіндіктері.

Көп бейінді тағайындалған шикізат ретінде металлургия өндірісінің қалдықтарын пайдалану мүмкіндіктері қарастырылған. Бүкіл әлемде жыл сайын 200 млн т жуық домна қалдығы, 90 млн т конвертерлік өндіріс қал­дығы және 50 млн т доғалы пештер қалдығы түзіледі. Өнеркәсіптік қалдықтарды үйінділер­ге лақтырумен байланысты шығындардың өсуі, қоршаған ортаны қорғау проблемаларына қоғамдық қатынасты өзгерту, металлур­гиялық өндіріс қалдықтарынан құнды жанама өнімдерді алу мүмкіндігі – бұл болат өндіру­шілерді қалдықтарды жоюдың өзінің кәдімгі практикасын қайта қарауға мәжбүр етеді. Ме­таллургия өндірісінің қалдықтарына алынған қорытпаның химиялық құрамының және микроқұрылымының нәтижелері келтірілген. Көп жағдайда қалдықтарды үйінділерге жоюға қарағанда оларды қайта өңдеу ана­ғұрлым арзанға түседі.

UDC 669.162.28. ISAGULOV A.Z., SULTAMURAT G.I., DOSTAYEVA А.А. Possibilities to Use Metallurgical Production Waste as Raw Material of Multiprofile Purpose.

There are considered the possibilities of using metallurgical production waste as a raw material of multiprofile purpose. Every year in the world there form about 2000 mln. t blast furnace waste, 90 mln. t converter production waste and 50 mln.t arc furnace waste. The growing costs connected with industrial waste outlet in dumps, public attitude changing to the problems of environment, possible extracting of valuable by-products from metallurgical production waste – all these make steel producers to reconsider their usual practice of waste removal. There are presented the results of chemical composition and microstructure of the alloy obtained from metallurgical production waste. Waste treatment is often less expensive than its removal to dumps.

УДК 622.271. НИЗАМЕТДИНОВ Ф.К., ОЖИГИНА С.Б., ОМАРОВА А.К., ОЖИГИН Д.С. Применение технологии лазерного сканирования горного массива на карьерах АО «ССГПО».

Технология лазерного сканирования позволяет выполнять построение цифровой трёхмерной модели любого объекта, зданий и сооружений, техногенных ландшафтных поверхностей, созданных при ведении горных работ. Наблюдения с использованием лазерного сканирования дают полноценные сведения о происходящих смещениях и деформациях объектов. Для производства работ не нужен непосредственный доступ к объекту, отражатели или другие приспособления, необходима лишь прямая видимость сканируемой поверхности. Полученная в результате сканирования трёхмерная цифровая модель карьера позволяет решать комплекс маркшейдерских и технологических задач.

ӘОЖ 622.271. НИЗАМЕТДИНОВ Ф.К., ОЖИГИНА С.Б., ОМАРОВА А.К., ОЖИГИН Д.С. «ССТӨБ» АҚ карьерлерінде тау-кен массивін лазермен сканерлеу технологиясын қол­дану.

Лазермен сканерлеу технологиясы кез келген объектінің, үймереттер мен ғимараттардың, тау-кен жұмыстарын жүргізу кезінде құрыл­ған техногенді ландшафттық беттердің цифр­лық үш өлшемді моделін құруды орындауға мүмкіндік береді. Лазермен сканерлеу пай­даланылған бақылаулар объектілердің болып жатқан ығысулары және деформациялары туралы жан-жақты мәліметтер береді. Жұ­мыстарды жасау үшін объектіге тікелей қа­тынастың, шағылдырғыштардың немесе бас­қа құрылғылардың керегі жоқ, сканерленетін беттің тікелей көрінуі ғана қажет. Сканерлеу нәтижесінде алынған карьердің үш өлшемді цифрлық моделі маркшейдерлік және техно­логиялық міндеттер кешенін шешуге мүмкіндік береді.

UDC 622.271. NIZAMETDINOV F.K., OZHIGINA S.B., OMAROVA А.К., ОZHIGIN D.S. Using Technology of Laser Scanning Mining Mass at Open Pits of JSC “SSMPC”.

The technology of laser scanning permits to build a three-dimension digital model of any object, building, structure/ anthropogenic landscape surfaces, developed in mining operations carrying out. Observations using laser scanning give complete information of the objects shifts and deformations which take place. For carrying out operations there is not needed the direct access to the object, reflectors or other facilities; there is only needed the direct visibility of the surface being scanned. The obtained as a result of scanning three-dimension digital model of an open pit permits to solve the complex of surveying and technological problems.

УДК 622.271. ПАК Г.А., ДОЛГОНОСОВ В.Н., ПАНАСЕНКО Е.А., ДОЛГОНОСОВА Е.В. Исследование процесса сдвижения горных пород и его взаимосвязь с интенсивностью газовыделения на шахтах Карагандинского бассейна.

Изложена методика расчета шагов обрушения основной кровли и выявлена взаимосвязь с интенсивностью газовыделения. Установлено, что указанные явления носят периодический характер с общим, единым периодом, который определяется шагами обрушения основной кровли. Выполнено сравнение прогнозных и фактических значений шагов обрушения по лавам шахт «Саранская» и «Сокурская» и отмечена их высокая сходимость. Прогноз шагов обрушения имеет исключительно важное значение для обеспечения безопасности ведения горных работ.

ӘОЖ 622.271. ПАК Г.А., ДОЛГОНОСОВ В.Н., ПАНАСЕНКО Е.А., ДОЛГОНОСОВА Е.В. Тау жыныстарының жылжу процесін зерттеу және оның Қарағанды бассейнінің шахталарында газ бөліну қарқындылы­ғымен өзара байланысы.

Негізгі төбені опырылу қадамдарын есептеу әдістемесі баяндалған және газ бөліну қар­қындылығымен өзара байланыс айқындалған. Аталған құбылыстардың негізгі төбенің опырылу қадамдарымен анықталатын жалпы, бірыңғай периодты мерзімдік сипатта болатыны анықталған. «Саран» және «Соқыр» шахталарының лавалары бойынша опырылу қадамдарының болжамдық және нақтылы мәндерін салыстыру орындалған. Опырылу қадамдарын болжаудың тау-кен жұмыстарын жүргізу қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін ерекше маңызды мәні бар.

UDC 622.271. PAK G.F., DOLGONOSOV V.N., PANASENKO Ye.A., DOLGONOSOVA Ye.V. Studying Process of Mining Rocks Movement and its Interconnection with Gas Emission Intensity at Karaganda Basin Mines.

There is presented the methodology of calculating the steps of breaking the main roof and revealed its interconnection with gas emission intensity. It was established that the phenomena mentioned have a periodic character with a common, single period which is defined by the steps of the main roof breaking. There has been carried out the comparison of the predicted and real steps on the lavas at “Saranskaya” and “Sokursjkaya” mines and noted their high coincidence. Breaking steps prediction is of exclusive importance for providing mining operations safety

УДК 622.271. МОЗЕР Д.В., ОЖИГИН С.Г., ДОЛГОНОСОВА Е.В., ОЖИГИН Д.С. Исследование деформаций прибортового массива Соколовского карьера с применением глобальных навигационных спутниковых систем.

Изложены основы методики наблюдений за деформациями бортов карьеров с применением глобальных спутниковых систем. Современные геодезические технологии находят все более широкое применение для решения прикладных задач в области горного дела. GPS-системы успешно применяются при создании и развитии опорных и съемочных сетей на горнодобывающих предприятиях. С увеличением глубины и площади карьеров наблюдения по классической методике приводят к накоплению погрешностей и связаны с большим объемом работ. Применение GPS-измерений в комплексе с электронной тахеометрией существенно увеличивает эффективность мониторинга. Методика внедрена в производство на карьере «Соколовский» АО «ССГПО».

ӘОЖ 622.271. МОЗЕР Д.В., ОЖИГИН С.Г., ДОЛГОНОСОВА Е.В., ОЖИГИН Д.С. Жаһан­дық навигациялық спутник жүйелерін қолдану арқылы Соколов карьерінің беткей жанындағы массивінің деформацияларын зерттеу.

Жаһандық спутник жүйелерін қолдану арқы­лы карьерлер беткейлерінің деформацияларын бақылау әдістемесінің негіздері баяндал­ған. Тау-кен ісі саласындағы қолданбалы мін­деттерді шешу үшін қазіргі заманғы геодезия­лық технологиялар аса кең қолданыс тауып келеді. GPS-жүйелер кен-өндіру кәсіпорын­дарында тіреу және түсіру желілерін құру және дамыту кезінде қолданылады. Карьерлер тереңдігі мен алаңының ұлғаюына қарай классикалық әдістеме бойынша бақылаулар қателіктердің жинақталуына әкеледі және жұмыстардың үлкен көлемімен байланысты болады. GPS-өлшемдерді электрондық тахео­метриямен бір жинақта қолдану мониторинг тиімділігін елеулі арттырады. Әдістеме «ССТӨБ» АҚ «Соколовский» карьерінде өндіріске ендірілген.

UDC 622.271. МОZER D.V., OZHIGIN S.G., DOLGONOSOVA Ye.V., OZHIGIN D.S. Studying Deformations of Side Mass at Sokolovski Open Pit Using Global Positioning Satellite Systems.

There are presented the principles of the methods to observe open pits sides deformations using global satellite systems. Modern geodesic technologies are now widely used for solving applied problems in the field of mining. GPS-systems are successfully used in developing supporting and surveying networks at mining enterprises. With increasing open pits depth and area the classical observations lead to accumulating errors and are connected with a large amount of work. Using GPS-measuring in the complex with electronic tacheometry increases significantly the monitoring efficiency. The methodology is introduced in the production at open pit Sokolovski of JSC “SSMPC”.

УДК 622.411.332 (574.31). ЛЕВИЦКИЙ Ж.Г., СОКОЛОВ А.В. Приложение теоремы Лагранжа к анализу сложных вентиляционных систем.

В статье решается задача построения зависимости для оценки влияния регуляторов в управляющих ветвях на изменение расходов воздуха в управляемых выработках сложной вентиляционной сети. Предложено для построения явной функциональной зависимости использовать формулу Лагранжа. Доказано, что отношение производной от расхода воздуха на промежутке изменения сопротивления регулятора к аналогичной производной, соответствующей исходному состоянию вентиляционной сети, изменяется по одной и той же закономерности для всех ветвей расчетной схемы. На основе данной закономерности получены формулы для оценки распределения расходов воздуха в любой ветви расчетной схемы в процессе регулирования. Установлено, что качественная оценка изменения расходов воздуха в вентиляционной сети осуществляется по знаку производной от расхода воздуха по изменяющемуся параметру. Если производная больше нуля, то управляемые ветви образуют условно-параллельную связь с регулятором в управляющей ветви. Если меньше нуля, то регулятор образует с управляемыми элементами условно-последовательную связь.

ӘОЖ 622.411.332 (574.31). ЛЕВИЦКИЙ Ж.Г., СОКОЛОВ А.В. күрделі желдету жүйеле­рін талдауға Лагранж теоремасын қол­дану.

Мақалада басқарушы тармақтардағы рет­тегіштердің күрделі желдету желісінің бас­қарылатын қазбаларында ауа шығындар­ының өзгеруіне әсерін бағалау үшін тәуел­діліктерді құру міндеті шешіледі. Айқын функ­ционалдық тәуелділікті құру үшін Лагранж формуласын пайдалану ұсынылған. Реттегіш кедергісінің өзгеру аралығында ауа шығы­нынан туындының желдету желісінің бас­тапқы күйіне сәйкес келетін ұқсас туындыға қатынасының есептік сұлбаның барлық тармақтары үшін сол және бір заңдылық бойынша өзгеретіні дәлелденген. Берілген заңдылық негізінде реттеу процесінде есептік сұлбаның кез келген тармағындағы ауаның шығындарын үлестіруді бағалау үшін формулалар алынған. Желдету желісіндегі ауа шығындарының өзгеруін сапалы бағалаудың өзгеретін параметр бойынша ауаның шығы­нынан туындының таңбасы бойынша жүзеге асырылатыны анықталған. Егер туынды нөл­ден артық болса, онда басқарылатын тар­мақтар басқарушы тармақтағы реттегішпен шартты-параллель байланысты құрайды. Егер нөлден кем болса, онда реттегіш басқа­рылатын элементтермен шартты-тізбекті байланысты құрайды.

UDC 622.411.332 (574.31). LEVITSKI Zh.G., SOKOLOV A.V. Lagrange Theorem Applying to Complicated Ventilation Systems Analysis.

There is being solved the problem of building a dependence for evaluating controllers effect in the controlling branches on changing air rate in the controlled workings of a complicated ventilation network. There has been suggested for building an obvious functional dependence to use Lagrange formula. It was proved that the ratio of the derivative from the air rate in the interval of the controller resistance changing to the similar derivative corresponding to the initial state of the ventilation network, changes in accordance with the same law for all the branches of the calculation scheme. Based on this law there were obtained the formulae for calculating air rate distribution in any branch of the scheme in the process of controlling. It was established that the qualitative estimate of air rate in the ventilation network is performed by the sign of the derivative from the air rate by the changing parameter. If the derivative is larger that zero, the controlled branches will form a conditionally-parallel tie with the controller in the controlling branch; if it is lower than zero, the controller forms a conditionally-serial tie with the elements controlled.

УДК 622.831. ДЕМИН В.Ф., ИСАБЕК Т.К., ЖУРОВ В.В., ДЕМИН В.В., СКОРЯКИН А.А. Исследование влияния угла наклона анкера на напряженное состояние массива горных пород с прямоугольной выработкой.

Проведены исследования, обеспечивающие принятие технологических решений по технологии проведения выемочных выработок. Производится расчет параметров анкерной крепи горной выработки. Обеспечивается представление схемы ее эксплуатации на базе геомеханического прогноза состояния горного массива. Выявлены закономерности изменения напряженно-деформированного состояния угля вмещающих породных массивов в зависимости от горно-геологических факторов. Они позволяют в конкретных условиях эксплуатации устанавливать рациональные параметры крепления боковых пород для повышения устойчивости подготовительных горных выработок. Получены эмпирические зависимости изменения максимальных нормальных напряжений в зависимости от изменения длины анкера. Проведена сравнительная оценка выполненных исследований с испытаниями в производственных условиях. Она показала удовлетворительную сходимость рассматриваемых параметров напряженно-деформированного состояния породных массивов. Получены эмпирические зависимости изменения максимального нормального напряжения от угла наклона анкера для выработки прямоугольного сечения.

ӘОЖ 622.831. ДЕМИН В.Ф., ИСАБЕК Т.К., ЖУРОВ В.В., ДЕМИН В.В., СКОРЯКИН А.А. ан­кердің көлбеу бұрышының тік бұрышты қазбасы бар тау жыныстары массивінің кернеуленген күйіне әсерін зерттеу.

Алынатын қазбаларды жүргізу технологиясы бойынша технологиялық шешімдер қабыл­дауды қамтамасыз ететін зерттеулер жүр­гізілген. Кен қазбасының анкерлік бекітпе­сінің параметрлерін есептеу жүргізіледі. Кен массивінің күйін геомеханикалық болжау ба­засында оның пайдаланылу сұлбасын көрсету қамтамасыз етіледі. Кен-геологиялық фак­торларға байланысты жанас тау жыныстары көмірінің кернеулі-деформацияланған күйінің өзгеру заңдылықтары айқындалған. Олар нақты пайдаланылу жағдайларында даярлау кен қазбаларының орнықтылығын арттыру үшін бүйірлік тау жыныстарын бекітудің ұтымды параметрлерін анықтауға мүмкіндік береді. Анкер ұзындығының өзгеруіне байланысты максимум қалыпты кернеулердің өзге­руіне байланысты эмпирикалық тәуелділіктер алынған. Өндірістік жағдайларда сынау жүр­гізу арқылы орындалған зерттеулерді салыстырмалы бағалау жүргізілген. Ол жыныс массивтерінің кернеулі-деформацияланған күйінің қарастырылатын параметрлерінің қа­нағаттанарлық ұқсастығын көрсетті. Тік бұ­рышты қиманы қазу үшін максимум қалыпты кернеудің анкердің көлбеу бұрышынан өзгер­уінің эмпирикалық тәуелділіктері алынған.

UDC 622.831. DYOMIN V.F., ISABEK Т.К., ZHUROV V.V., DYOMIN V.V., SKORYAKIN А.А. Studying Anchor Inclination Angle on Stressed State of Mining Rocks Mass with Rectangular Working.

There have been carried out studies ensuring the adoption of technological decisions on the technology of drifting mining workings. There is carried out the calculation of parameters of mining working roof bolting. There is ensured the presentation of its use scheme based on geomechanical predicting the mining mass state, revealed the laws of coal stressed-and-strained state depending on mining-geological factors. They permit in concrete conditions of operation to establish rational parameters of supporting side rocks to increase development workings stability. There have been obtained empirical dependences of maximal normal stresses on the anchor length, carried out comparative estimation of the studies carried out with industrial experiments. It showed a satisfactory coincidence of the parameters considered for stressed-and-strained state of rock masses.

УДК 622.271: (622.682+622.684). КУЛНИЯЗ С.С., АРЫСТАН И.Д., АСАН С.Ю., СКОРЯКИН А.А. Условия приспособления циклично-поточного технологического комплекса, сформированного из крутопадающих конвейеров.

Значительное различие конвейеров, используемых при транспортировании горной массы крутопадающими конвейерными лентами, в недопущении сдвижения вниз транспортируемого груза на угол выше 18°. В расчетах в качестве образца получены несколько видов крутопадающих конвейерных лент. По технико-экономическим показателям самым эффективным является двусхемный конвейер с шероховатой поверхностью. В ходе исследовательских работ рассмотрена двусхемная крутопадающая конвейерная лента. По расчетам замечено, что технико-экономические показатели не изменились в связи с повышением угла установки конвейерного подъема. Предложена проходка траншеи, где установлен главный конвейер по наклонному углу 40°, для уменьшения объема строительных и горных подготовительных работ и размера денежных затрат. Если сравнить размеры, полученные путем расчета, объем крутопадающей траншеи в четыре раза меньше объема траншеи, расположенной по диагонали, поэтому проходка этой траншеи будет оптимальна и по времени, и по расходам. При этом крутопадающие конвейеры будут эффективно использоваться при высоте поднятия горной массы выше 200 м и годовой производительности карьера, равной или более 10 млн т/год.

ӘОЖ 622.271: (622.682+622.684). ҚҰЛНИЯЗ С.С., АРЫСТАН И.Д., АСАН С.Ю., СКОРЯКИН А.А. Қияқұламалы конвейерлерден құ­растырылған үзілмелі-толассыз техно­логиялық кешеннің бейімделу жағдай­лары.

Кен массаны қияқұламалы конвейерлі таспалармен тасымалдаудағы қолданатын кон­вейерлердің құрылмалық түбегейлі айырма­шылығы 18°-тан жоғары бұрышта тасымалданатын жүкті төменге қарай жылжып кетпеуден сақтау. Есептеулерде қия құламалы конвейерлі таспалардың бірнеше түрлері үлгі ретінде алынған. Техника-экономикалық көр­сеткіштері бойынша беті кедір-бұдырланған екінобайлы конвейер ең тиімді. Зерттеу жұ­мыстардың жалғасында екінобайлық қия құ­ламалы конвейерлі таспа қаралды. Есептеулер бойынша, конвейерлі көтергінің орнату бұрышы жоғарылауына байланысты негізгі техника-экономикалық көрсеткіштерінің өз­гермегені не бәсеңдеп азайғаны байқалды. Құрылыс және тау-кен дайындау жұмыстар көлемін және қаражат шығынының шамасын азайту үшін басты конвейер орналасатын орды, қия бұрыш бойынша, яғни енісі 40°-қа тең үңгіленуін ұсынамыз және есептеулер ар­қылы пайда болған шамаларды салыстырсақ қия құлама ордың көлемі төрт есе кем, диагональ бойынша орналасатын ордың көлемі­нен, сондықтан уақыт және шығын жағынан карағанда да бұл орды үңгілеу оңтайлы болады. Сонымен қияқұламалы конвейерлерді кен массаны көтеру биіктігі 200 м-ден жоғары болғанда және карьердің жылдық өнімділігі 10 млн т/жыл тең не жоғары болғанда қолдануға тиімді.

UDC 622.271: (622.682+622.684). KULNIYAZ S.S., ARYSTAN I.D., ASAN S.Yu., SKORYAKIN А.А. Conditions of Using Cyclic-Line Technological Complex Formed of Steeply Dipping Conveyers.

A great difference between conveyers used in transporting mining mass by steeply dipping belts is in not permitting the transported bulk slipping down at the angle larger that 18°. In calculations as a sample there were obtained some types of steeply dipping conveyer belts. By the technical-and-economical characteristics the most efficient appeared to be a two-scheme conveyer with rough surface. In the process of studies there was considered a two-scheme steeply dipping conveyer belt. It was noticed in calculations that the technical-and-economical characteristics didn’t change with increasing the angle of the conveyer setting. There was suggested to drift a working where there was located the main conveyer on the inclination angle 40°, for decreasing the amount of construction and mining preparatory work. If we compare the dimensions obtained by calculations, the volume of steeply dipping working will be four times less than that of the working located diagonally, that’s why this working drifting will be optimal in time and costs. Besides, steeply dipping conveyers will be efficiently used with mining mass rising over 200 m and mine productivity equal to or larger than 10 mln. tons a year.

УДК 622.28. БЕЙСЕМБАЕВ К.М., ЖЕТЕСОВ С.С., АБДУГАЛИЕВА Г.Б. Выемочная установка.

Рассматривается безлюдная выемка угля. Обоснованы исследования новых направлений технологических процессов и технических средств подземной угледобычи. Разработаны и обоснованы технологические процессы подземной угледобычи с использованием силы гравитации. Реализована методика применения напряженно–деформирован­ного состояния массива вокруг очистной выработки с учетом реакции штрековой механизированной крепи. Разработаны и обоснованы параметры предлагаемых технологических машин, обеспечивающих повышение эффективности их функционирования. Разработаны и обоснованы специальные штрековые механизированные крепи, обеспечиващие увеличение сортности добываемого угля. Разработана система обеспечения безопасной работы СПК и выявлены ее основные конструктивные схемы.

ӘОЖ 622.28. БЕЙСЕМБАЕВ К.М., ЖЕТЕСОВ С.С., ӘБДІҒАЛИЕВА Г.Б. Қазу қондырғысы.

Көмірді адамның қатысуынсыз алу қарастыр­ылады. Көмірді жер астында өндірудің техно­логиялық процестерінің жаңа бағыттарын және техникалық құралдарын зерттеу негіз­делген. Көмірді гравитация күштерін пайдаланып жер астында өндірудің технологиялық процестері әзірленген және негізделген. Қу­ақазды механикаландырылған бекітпе реакциясы есепке алынып, тазарту қазбасының айналасындағы массивтің кернеулі-деформа­цияланған күйін қолдану әдістемесі әзірлен­ген. Олардың жұмыс істеу тиімділігінің жо­ғарылауын қамтамасыз ететін, ұсынылатын технологиялық машиналардың параметрлері әзірленген және негізделген. Өндірілетін кө­мір сұрыптылығының ұлғаюын қамтамасыз ететін арнайы қуақазды механикаландырыл­ған бекітпелер әзірленген және негізделген.

UDC 622.28. BEISEMBAYEV К.М., ZHETESOV S.S., ABDUGALIYEVA G.B. Mining Set.

There is considered coal males mining; substantiated the studies of new trends of technological processes and technical means of underground mining. There are developed and substantiated technological processes of underground coal mining using gravitation forces. There is realized the methodology of using stressed-and-strained state of the mass around the stoping working taking into account the powered support. There are developed and substantiated the parameters of the suggested technological machines ensuring their operation efficiency, as well as special shaft powered supports ensuring increasing mined coal grade. There is developed the system of ensuring safe operation and revealed its basic structural schemes.

УДК 539.3:534.1. БАКИРОВ Ж.Б., АЙТМУКАНОВА П.М., ШАЛБАЕВ К. Ш. Об одном точном решении задачи устойчивости кольцевых пластин.

Рассмотрена задача об устойчивости кольцевых пластин при пропорциональном радиальном нагружении контуров. Для решения задачи осуществлен переход к логарифмическим координатам и новой функции прогиба в радиальном направлении. Это позволило свести основное уравнение устойчивости к обыкновенному дифференциальному уравнению с постоянными коэффициентами, имеющему точное решение. Получено точное решение задачи как при сжимающих, так и при растягивающих силах. Для различных вариантов опирания контуров приведены характеристические уравнения для определения критического параметра нагрузки и численные результаты.

ӘОЖ 539.3:534.1. БӘКІРОВ Ж.Б., АЙТМҰҚА­НОВА П.М., ШАЛБАЕВ Қ.Ш. Сақиналы ті­лімшелердің тұрақтылығы есебінің бір дәл шешімі туралы.

Контурлар пропорционал радиалды жүктел­генде сақиналы тілімшелердің тұрақтылығы туралы есеп қарастырылған. Есепті шешу үшін логарифмдік координаталарға және ра­диалды бағыттағы иілістің жаңа функциясына өту жүзеге асырылған. Бұл негізгі тұрақты­лық теңдеуін дәл шешімді тұрақты коэффи­циенттері бар кәдімгі дифференциалдық тең­деуге келтіруге мүмкіндік берді. Қысушы да, созушы да күштер болғандағы есептің дәл шешімі алынған. Контурларды тіреудің әр түрлі нұсқалары үшін жүктеменің сындарлы нұсқаларын және сандық нәтижелерді анық­тауға арналған сипаттамалық теңдеулер келтірілген.

UDC 9.3:534.1. BAKIROV Zh.B., AITMUKANOVA P.M., SHALBAYEV K.Sh. Of One Accurate Solution of Annular Plates Stability Problem.

There has been considered the problem of annular plates stability with proportional radial loading of the contours. To solve the problem there has been made a transition to logarithmic coordinates and new function of flexion in the radial direction. This permitted to reduce the main equation of stability to the normal differential equation with constant coefficients possessing an accurate solution. There has been obtained an accurate solution of the problem both for compressing and extending forces. For different variants of the contours supporting there are presented characteristic equations for determining a critical parameter of loading and numerical results.

УДК 624.131.7. МУЗДЫБАЕВА Т.К., МУЗДЫБАЕВ Е.К. Анализ экспериментальных данных статической нагрузки основания из двух слоев грунта.

Инженерная деятельность связана с верхни­ми слоями земной коры, т.е. грунтовым мас­сивом, служащим основанием или средой различных сооружений. Взаимодействие сооружений с грунтовым массивом носит сложный и пространственно-временной ха­рактер. Достоверность и точность количест­венной оценки такого взаимодействия во многом определяет безопасность и нормаль­ные условия эксплуатации возводимых на них сооружений на заданный период време­ни. Мерой количественной оценки взаимо­действия сооружений с массивом грунта является характеристика напряженно-дефор­мированного состояния (НДС) или компонен­ты напряжений и деформации, возникающие в грунте и подземных конструкциях сооруже­ния. Цель исследования – прогнозирование НДС массивов грунтов, определение пара­метров модели для использования в расчетах НДС численными методам.

ӘОЖ 624.131.7. МҰЗДЫБАЕВА Т.К., МҰЗДЫ­БАЕВ Е.К. грунттың екі қабатынан тұра­тын негіздің статикалық жүктемесінің эксперименттік деректерін талдау.

Инженерлік қызмет жер қыртысының жоғар­ғы қабаттарымен, яғни әр түрлі ғимараттар­дың негізі немесе ортасы болатын грунттық массивпен байланысқан. Ғимараттардың грунттық массивпен өзара әрекеттесуі күр­делі және кеңістік-уақыттық сипатта болады. Мұндай өзара әрекеттесуді сандық баға­лаудың дұрыстығы және дәлдігі көбінесе бе­рілген уақыт кезеңінде тұрғызылатын ғи­мараттарды пайдаланудың қауіпсіздігін және қалыпты шарттарын анықтайды. Ғимарат­тардың грунт массивімен өзара әрекеттесуін сандық бағалау шамасы кернеулі-деформа­цияланған күйдің (КДК) сипаттамасы немесе грунтта және ғимараттың жер асты конструкцияларында пайда болатын кернеулер мен деформациялар компоненттері болып табылады. Зерттеу мақсаты – бұл грунттар массивтерінің КДК болжау, сандық әдістер­мен есептеулерде КДК пайдалану үшін модель параметрлерін анықтау.

УДК 624.131.7. МUZDYBAYEVA Т.К., МUZDYBAYEV Е.К. Analyzing Experimental Data of Static Loading of Two-Layer Ground Base.

Engineering activities are connected with the top layers of the earth crust, i.e. ground mass serving a base for different structures. The structures interaction with the ground mass has a complicated and space-and-time character. The validity and accuracy of the quantitative estimate of such an interaction defines the safety and normal conditions of working structures erected on them. The measure of the quantitative estimate of the structures interacting with the ground mass is the characteristic of stressed-and-strained state (SSS) or the components of stresses and strains occurring in the ground and underground structures. The purpose of the study is predicting SSS of the ground masses, determining the model parameters for using in SSS calculations by numerical methods.

УДК 338.22. ТАЖИБЕКОВА К.Б., ВИНС Е.С. Сравнительный анализ газоочистных установок по показателям эффективности и экономичности.

Рассмотрены основные теоретические проблемы вложения средств в развитие производства и сущность экономической эффективности. Инвестиционный проект сопровождается также описанием последовательно выполняемых на практике действий по срокам осуществления инвестиций. Сделан сравнительный анализ существующих установок по очистке технологических газов и методов очистки газов, показывающий неоспоримое преимущество установки А. В. Борисенко. Установлено, что технологии, положенные в её основу, могут эффективно использоваться не только для очистки промышленных дымовых газов, но и для получения новых материалов и возобновляемых топливно-энергетических ресурсов. Реализация государственного проекта «Внедрение газоочистных установок в Республике Казахстан» носит экономическую и социальную направленность. Социально-экономический эффект состоит в возврате в энергетический цикл значительной части сожженного углерода в качестве высококалорийного и чистого топлива с соответствующим уменьшением потребности в топливе. Экономический эффект заключается в резком снижении выбросов в атмосферу парниковых газов – диоксида и оксида углерода, а также пылевых (дымовых) загрязнений.

ӘОЖ 338.22. ТӘЖІБЕКОВА К.Б., ВИНС Е.С. Газды тазарту қондырғыларын тиімді­лік және үнемділік көрсеткіштері бо­йынша салыстырмалы талдау.

Өндірісті дамытуға қаржылар салудың негізгі теориялық проблемалары және экономика­лық тиімділіктің мәні қарастырылған. Инвес­тициялық жоба сондай-ақ практикада жүйелі орындалатын инвестицияларды жүзеге асыру мерзімдері бойынша іс-әрекеттердің сипаттамасымен жалғасады. А.В. Борисенко қон­дырғысының даусыз артықшылығын көрсе­тетін газдарды тазарту әдістерін және тех­нологиялық газдарды тазарту бойынша қол­даныстағы қондырғыларды салыстырмалы талдау жасалған. Оның негізіне салынған технологиялардың өнеркәсіптік түтін газдарды тазарту үшін ғана емес, сонымен бірге жаңа материалдарды және жаңартылатын отын-энергетикалық ресурстарды алу үшін тиімді пайдаланылуы мүмкін екендігі анық­талған. «Қазақстан Республикасында газды тазарту қондырғыларын ендіру» мемлекеттік жобасын іске асыру экономикалық және әлеуметтік сипатта болады. Әлеуметтік-экономикалық эффект сәйкесінше отындағы қажеттілік азайтылып, жағылған көміртектің едәуір бөлігін жоғары калориялы және таза отын ретінде энергетикалық циклге қайта­рудан тұрады. Экономикалық эффект көшет­хана газдарының – көміртек диоксиді мен ок­сидінің, сондай-ақ тозаңдық (түтіндік) ласта­нудың атмосфераға лақтырыстарының күрт төмендеуінен тұрады.

UDC 338.22. ТАZHIBEKOVA K.B., VINS Ye.S. Comparative Analysis of Gas-Purifying Sets By Efficiency and Economy Characteristics.

There re considered the min theoretical problems of investing in the development of production and the essence of the efficiency. The investment project is accompanied by the description of the consequently performed in practice actions by the terms of investments carrying out. There has been made a comparative analysis of the existing sets for gas-purifying and methods showing the obvious advantages of A.V. Borisenko set. It was established that the technologies it is based on, can be efficiently used not only for industrial gas purification but also for obtaining new materials and renewable fuel-and-power sources. Realizing the state project “Introducing gas-purifying sets in the Republic of Kazakhstan” has an economic and social character. Its social-economical effect is in returning in the power cycle a significant part of the burnt carbon as high-calorie and pure fuel with the corresponding decrease of demand for fuel. The efficiency of the project is in sharp decrease of outbursts in the atmosphere of greenhouse gases, i.e. carbon dioxide and oxide, as well as dust (fume) pollutions.

УДК 621.01.531.3. БАКИРОВ Ж.Б., ТАНИР­БЕРГЕНОВА А.А., ЗЯЛАЕВ С.К. Проектир­ование элементов конструкций с предварительно устновленной надеж­ностью.

Приведена методика расчета, по которой требуемая надежность заранее закладывается в проектируемую конструкцию. Главной задачей расчета элементов конструкций на прочность, жесткость и устойчивость при случайных воздействиях является определение ее надежности и сравнение с нормативной. Для этого геометрические параметры конструкций должны быть определены из условия равенства ее надежности заданному значению. Надежность конструкций будем трактовать как вероятность ее безотказной работы. Она базируется на применении основных положений теории вероятностей к расчетам по предельному состоянию.

ӘОЖ 621.01.531.3. БӘКІРОВ Ж.Б., ТӘҢІРБЕР­ГЕНОВА А.Ә., ЗЯЛАЕВ С.К. Берілген сенімді­лікті конструкция элементтерін жобалау.

Мақалада есептеу әдістемесі келтірілген, ол бойынша талап етілетін сенімділік жобаланатын конструкцияға алдын ала салынады. Кез­дейсоқ әсерлерде конструкциялар элемент­терін беріктікке, қаттылыққа және тұрақты­лыққа есептеудің басты міндеті оның сенім­ділігін анықтау және нормативтік сенімділік­пен салыстыру болып табылады. Ол үшін конструкциялардың геометриялық параметр­лері оның сеніміділігінің берілген мәнге тең­дігі шартынан анықталуы тиіс. Конструкциялар сенімділігі оның істен шықпай жұмыс істеуінің ықтималдығы ретінде түсіндіріледі. Ол шекті күй бойынша есептеулерге ықти­малдықтар теориясының негізгі ережелерін қолдануға негізделеді.

UDC 621.01.531.3. BAKIROV Zh,B., TANIRBERGENOVA A.A., ZYALAYEV S.K. Designing Structural Elements with Preset Reliability.

There is presented a methodology of calculating where the needed reliability is preset in the structure being designed. The main task of calculating the structure elements for strength, hardness and stability at random effects is defining its reliability and comparing it to the normative one. For this geometrical parameters of the structures are to be determined from the condition of its reliability equality to the preset value. The structures reliability is to be interpreted as a probability of its failproof operation. Its is based on using the principal issues of the theory of probability in the calculations on the limiting state.

УДК 621.316.9. БРЕЙДО И.В., СМАГУЛОВА К.К., ИСКАКОВ У.К. Выбор интегральных критериев работы системы аппарата защиты от токов утечек.

Описаны системы, работающие на амплитудных критериях, выявлены их существенные недостатки. Основным недостатком является нечувствительность к гармоническим изменениям напряжения контролируемой сети. Разработаны модель сети с изолированной нейтралью и устройства формирования линейных интегральных и квадратичных интегральных критериев. Так как линейные интегральные оценки применяются для монотонных динамических систем, подобные критерии могут быть эффективны при линейном и ступенчатом характере изменения напряжения. Квадратичные интегральные оценки применяются для колебательных систем. Эти критерии могут быть эффективны при гармоническом характере изменения напряжения. Проведены имитационные эксперименты для фиксации значений выбранных критериев при различных изменениях напряжения контролируемой сети, получены результаты имитационных экспериментов. Полученные в ходе эксперимента результаты используются как основные для формирования алгоритма работы системы защиты.

ӘОЖ 621.316.9. БРЕЙДО И.В., СМАҒҰЛОВА К.К., ЫСҚАҚОВ У.К. Жылыстау токтарынан қорғау аппаратының жүйесі жұмы­сының интегралдық критерийлерін таңдау.

Амплитудалық критерийлерде жұмыс істейтін жүйелер сипатталған, олардың елеулі кемшіліктері айқындалған. Бақыланатын желі кернеуінің үйлесімді өзгерістеріне сезімтал еместік негізгі кемшілік болып табылады. Оқшауланған бейтараптамалы желінің және сызықтық интегралдық және квадраттық ин­тегралдық критерийлерді құру құрылғысы­ның моделі әзірленген. Сызықтық интеграл­дық бағалар бірқалыпты динамикалық жүйе­лер үшін қолданылатындықтан, мұндай кри­терийлер кернеу өзгерісінің сызықтық және сатылы сипаты кезінде тиімді болуы мүмкін. Квадраттық интегралдық бағалар тербелмелі жүйелер үшін қолданылады. Бұл критерий­лер кернеу өзгерісінің үйлесімді сипатында тиімді болуы мүмкін. Бақыланатын желі кер­неуінің өзгерістері әр түрлі болғанда таң­далған критерийлер мәндерін белгілеу үшін имитациялық эксперименттер жүргізілген, имитациялық эксперименттер нәтижелері алынған. Эксперимент барысында алынған нәтижелер қорғау жүйесі жұмысының ал­горитмін құру үшін негізгі нәтижелер ретінде пайдаланылады.

UDC 621.316.9. BREIDO I.V., SMAGULOVA К.К., ISKAKOV U.К. Selecting Integral Criteria of Operating System of Leakage Currents Protection Unit.

There are described the systems operating on amplitude criteria, revealed their main disadvantages. The basic disadvantage is their insensibility to harmonic voltage changes in the controlled network. There is developed a model of the network with an insulated normal and units for forming linear integral and square integral criteria. As non-liner integral estimates are used for monotonous dynamic systems, such criteria can be efficient with linear and stepped character of voltage change. Square integral estimates are used for oscillating systems. These criteria can be efficient with harmonic character of voltage change. There have been carried out imitation experiments for fixing the values of selected criteria with different changes of the controlled network voltage, obtained the results of imitation experiments. The result are used as the basic ones for developing an algorithm of the protective system operation.

УДК 621.34.001.572. ЮЩЕНКО О.А. Зависимость натяжения от толщины полосы при термообработке в линии непрерывного горячего цинкования.

Рассматривается зависимость усилий натяжения полосы от ее толщины при термообработке. Дана характеристики технологического процесса линии непрерывного горячего цинкования. Приводятся результаты имитационного моделирования. Проведен анализ результатов имитационного моделирования. Установлена прямо пропорциональная зависимость усилия натяжения полосы от ее толщины при термообработке. Полученнные результаты позволяют оптимизировать режим работы ЛНГЦ. При этом может быть обеспечено демпфирование колебаний усилия натяжения полосы при термообработке в режиме сварки концов полос.

ӘОЖ 621.34.001.572. ЮЩЕНКО О.А. Үздіксіз ыстық мырыштау желісінде термиялық өңдеу кезінде тартылудың жолақтың қалыңдығына тәуелділігі.

Термиялық өңдеу кезінде жолақтың тартылу күштерінің оның қалыңдығына тәуелділігі қарастырылады. Үздіксіз ыстық мырыштау желісінің технологиялық процесінің сипат­тамалары берілген. Имитациялық модельдеу нәтижелері келтіріледі. Имитациялық модель­деу нәтижелерін талдау жүргізілген. Термия­лық өңдеу кезінде жолақтың тартылу күшінің оның қалыңдығына тура пропорционал тә­уелділігі анықталған. Алынған нәтижелер ҮЫМЖ жұмыс режимін оңтайландыруға мүмкіндік береді. Сонымен бірге жолақтар ұштарын дәнекерлеу режимінде термиялық өңдеу кезінде жолақтың тартылу күшінің тербелістерін демпферлеу қамтамасыз етілуі мүмкін.

UDC 621.34.001.572. YUSHCHENKO О.А. Tension Dependence on Strip Thickness in Thermal Processing in Continuous Hot Zincing Line.

There is considered the dependence of the strip tension efforts on its thickness in thermal processing. There are given charcteristics of the technological process of continuous hot zincing line, presented the results of imitation modeling. There has been carried out the analysis of imitation modeling results, estbalished proportional dependence of the strip tension on its thickness in thermal processing. Here there can be provided the damping of the strip tension effort in thermal processing in the mode of welding the strips ends.

УДК 622.0025:621.314.632. КРИЦКИЙ А.Б., ПАРШИНА Г.И., ФЕШИН Б.Н. Автоматизированная система повышения эффективности эксплуатации электротехнических комплексов промышленных предприятий средствами дистанционного обучения персонала.

Описываются принципы применения дистанционных технологий в образовании для построения автоматизированных систем обучения и контроля знаний технических специалистов, обслуживающих электротехнические комплексы промышленных предприятий. Использован опыт создания международного проекта «СИНЕРГИЯ». Представлена двуединая система автоматизированного расчета электроснабжения добычных участков угольных шахт и оценки качества знаний персонала электротехнических служб угольных шахт. Система является многопараметрическим и многосвязным объектом. Характеризуется существенной неопределенностью свойств, параметров и состояний. Другими объектами, обеспечивающими эффективность управления средствами дистанционного обучения, являются виртуальные тренажеры. Например, тренажеры для обучения и повышения квалификации операторов-диспетчеров теплоснабжающих систем мегаполисов.

ӘОЖ 622.0025:621.314.632. КРИЦКИЙ А.Б., ПАРШИНА Г.И., ФЕШИН Б.Н. Өнеркәсіптік кәсіпорындардың электр-техникалық кешендерін пайдалану тиімділігін персоналды қашықтан оқыту құралдары­мен арттырудың автоматтандырылған жүйесі.

Өнеркәсіптік кәсіпорындардың электр-техни­калық кешендеріне қызмет көрсететін тех­никалық мамандардың білімін бақылау және автоматтандырылған оқу жүйелерін құру үшін білім беруде аралық технологияларды қолдану принциптері сипатталады. «СИНЕРГИЯ» халықаралық жобасын құру тәжірибесі пайдаланылған. Көмір шахталарының өндіру учаскелерін электрмен қамтуды автоматтан­дырылған есептеудің және көмір шахталары­ның электр-техникалық қызметтері персо­налының білім сапасын бағалаудың бірыңғай екі жүйесі ұсынылған. Жүйе көп параметрлі және көп байланысты объект болып табылады. Қасиеттердің, параметрлер мен күйлер­дің елеулі анықталмағандығымен сипатталады. Қашықтан оқыту құралдарын басқару тиімділігін қамтамасыз ететін басқа объекті­лер виртуальды жаттықтырғыштар болып табылады. Мысалы, мегаполистердің жылумен қамту жүйелерінің оператор-диспетчер­лерін оқыту және біліктілігін жоғарылатуға арналған жаттықтырғыштар.

UDC 622.0025:621.314.632. КRITSKI A.B., PARSHINA G.I., FESHIN B.N. Аutomated System of Increasing Efficiency of Industrial Enterprise Electro-Technical Complexes by Means of Personnel Training.

There are described the principles of using distance technologies in education for building automated systems of training and technical specialists’ knowledge control who serve electro-technical complexes of industrial enterprises. There has been used the experience of the international project “Synergy”. There is presented a twofold system of automated calculating production units electric supply and estimating cola mine electro-technical services specialists knowledge. The system is a multi-parameter and multi-tie object. It is characterized by a significant uncertainty of properties, characteristics, parameters and states. The other objects ensuring the efficiency of controlling the means of distance learning are virtual trainers, for example, trainers for training and improving qualification of operators-dispatchers of megalopolises heat supplying systems.

УДК 811.93(574.3). ХОРОШХИН В.К. Использование паттерна Singleton в языках программирования C++, C#, Java.

Создание программ является скорее искусством, нежели методикой, которую можно выучить. До того как приступить к написанию кода, необходимо тщательно изучить проблему, которую программист призван разрешить. В языках программирования существует множество вещей, облегчающих создание универсальных компонентов, однако сами по себе языки никак не могут помочь писать код эффективнее. Соблюдение хорошего стиля в программировании начинается еще до собственно создания программы. Каждый фрагмент программы или метод должен быть оценен в контексте всего проекта в целом. Многие студенты попадают в ловушки, расставленные сложным синтаксисом объектов и вообще объектной ориентацией. К счастью, применение технологий программирования позволяет облегчить разработку компьютерных программ.

ӘОЖ 811.93(574.3). ХОРОШХИН В.К. C++, C#, Java программалау тілдерінде Singleton паттернін пайдалану.

Программалар жасау жаттап алуға болатын әдістемеге қарағанда, дұрысы өнер болып табылады. Кодты жазуға кіріспес бұрын, про­граммист шешуі тиіс болатын проблеманы мұқият зерделеуі қажет. Программалау тіл­дерінде универсал компоненттерді құруды жеңілдететін көптеген заттар болады, алайда тілдер өздерінше кодты тиімдірек жазуға еш­бір көмектесе алмайды. Программалауда жақсы стильді сақтау программаның өзін құр­ғанға дейін басталады. Программаның әрбір фрагменті немесе әдіс жалпы алғанда бүкіл жоба контекстінде бағалануы тиіс. Көптеген студенттер объектілердің күрделі синтакси­сімен және жалпы алғанда объектілік бағдар­ланумен қойылған қақпандарға түседі. Бақы­тына қарай, программалау технологияларын қолдану компьютерлік программаларды әзірлеуді жеңілдетуге мүмкіндік береді.

УДК 811.93(574.3). KHOROSHKHIN V.K. Using Pattern of Singleton in Programming Languages C++, C#, Java.

Developing programs is rather an art than a methodology which can be learnt. Before starting writing a code it’s necessary to study the problem to be solved. In programming languages there exist a lot of things that simplify developing universal components, however the languages themselves cannot help to write a code more efficiently. Observing a good style in programming begins still before the program developing. Each fragment of the program or a method must be evaluated in the context of the project on the whole. A lot of students turn out in a trap of the complicated syntax of the objects and of the object orientation in general. Fortunately, using programming technologies permits to simplify computer programs developing.

УДК 358.11. ЖЕТЕСОВ С.С. К вопросу создания устройств для обеспечения безопасности на транспорте и в общественных местах.

Сотрудниками Военно-технической лаборатории им. Первого Президента РК разработаны устройства для обеспечения безопасности людей на транспорте и в общественных местах. Предлагается устанавливать газоанализаторы в местах общественного пользования. Необходимо подвесить на потолке в залах ожидания и регистрации аппаратуру для круглосуточной видеозаписи. Применение скрытых металлоискателей необходимо выполнить в структуре обмундирования спецназа. Вход в спецконтейнеры для выявления взрывчатых веществ и средство взрывания рекомендуется оснащать рампами. Предлагается конструкция вибрационных столов и ступенек на входе в транспортные средства с использованием вибраторов различного типа. Приводятся рекомендации конкретных мест контрольный аппаратуры. Это имеет важное значение для специалистов КНБ РК и спецназа.

ӘОЖ 358.11. ЖЕТЕСОВ С.С. Көліктегі және қоғамдық орындардағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін құрылғыларды құ­ру мәселесіне.

ҚР Тұңғыш Президенті атындағы Әскери-тех­никалық зертхананың қызметкерлері көлікте­гі және қоғамдық орындардағы адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін құрылғылар әзірлеген. Қоғамдық пайдалану орындарында газ талдауыштарды орнату ұсынылады. Күту және тіркеу залдарында төбеге тәулік бойы бейнежазуға арналған аппаратураны іліп қою қажет. Арнайы мақсаттағы жасақтың киім-ке­шегі құрылымында жасырын металл іздегіш­терді қолдануды орындау қажет. Жарылғыш заттарды және жару құралын айқындауға ар­налған арнайы контейнерлерге кіре берісті рампалармен жасақтауға кеңес беріледі. Әр түрлі типті дірілдеткіштерді пайдалану арқы­лы көлік құралдарына кіре берісте дірілдету үстелдері мен сатыларының конструкциясы ұсынылады. Бақылау аппаратурасының нақты орындарының ұсыныстары келтіріледі. Мұның ҚР ҰҚК мамандары және арнайы мақсаттағы жасақ үшін маңызды мәні бар.

UDC 358.11. ZHETESOV S.S. To Issue of Developing Units for Providing Safety in Transport and in Public Places.

The workers of the RK First President Military-technical laboratory developed units for providing people‘s safety in transport, and in public places. There is suggested to mount gas-analyzers in public places. It‘s necessary to hang to the ceiling in waiting and registering rooms the equipment for the daily video-recording. Secret metal-searchers must be made in special mission units uniform; the entrance to special containers for revealing explosives is recommended to equip with footlights. There is suggested a version of vibration tables and stairs at the entrance to the transport vehicles using different types of vibrators. There are given recommendations for special places of control units. This is of great importance for specialists of the RK CNS and special mission units.







1  2011






с. 1

скачать файл